Tìm hiểu về hệ mặt trời - Phần 5: Mộc tinh
Hôm nay, các bạn du hành lên hành tinh có nhiều Mặt trăng nhất và cũng là hành tinh lớn nhất trong 8 hành tinh -Mộc Tinh- và chúng ta sẽ cùng tìm hiểu những điều thú vị về hành tinh thứ năm trong Hệ Mặt trời này nhé.
Sao Mộc có tên tiếng Anh là Jupiter, được đặt theo tên của một vị thần cổ đại. Nó có một khối lượng cực kì lớn, từ trường mạnh và nhiều mặt trăng hơn bất kì hành tinh nào khác trong đại gia đình của chúng ta. Mặc dù Sao Mộc đã được con người biết đến từ thời xa xưa, nhưng với sự ra đời của kính thiên văn và nhiều công cụ chuyên môn khác, người ta đã có thể nghiên cứu kĩ hơn về hành tinh này. Thật sự nói về vũ trụ sẽ có rất nhiều thông tin thú vị mà mình muốn kể cho các bạn nghe, nhưng dưới đây là 9 sự thật vui vẻ nhất về sao Mộc mà mình muốn chia sẻ:
*FUN FACT 1: kHỐI LƯỢNG VÀ KÍCH THƯỚC CỰC KHỦNG.
Nó được xem là hành tinh lớn nhất trong Hệ Mặt trời của chúng ta, nhưng chỉ nói bâng quơ vậy thì sẽ không có gì đặc biệt cả. Về khối lượng, nó nặng hơn Trái Đất 318 lần và có một sự thật là khối lượng của Sao Mộc gấp 2 lần rưỡi tổng khối lượng của các hành tinh còn lại.
Sao Mộc chủ yếu chứa vật chất ở trạng thái khí và lỏng. Nó là hành tinh khí khổng lồ lớn nhất trong hệ Mặt Trời với đường kính 142.984 km tại xích đạo.
Sao Mộc là hành tinh lớn nhất trong Hệ mặt trời. Khi nhìn qua kính thiên văn, sao Mộc trông rất thanh tú, oai phong lẫm liệt như một vị vua.
Người Hy Lạp đã lấy tên thần Zeus ngự trị trên ngai vàng tối cao đặt cho hành tinh này. Zeus là thần trị vì các vị thần, cai quản đỉnh Olympia, đồng thời cũng là thần sấm chớp.
Theo tiếng La Mã, thần Zeus có tên là Jupiter nên sao Mộc được gọi là Jupiter.
*FUN FACT 2: MỘT NĂM Ở SAO MỘC BAO LÂU?
Khoảng cách trung bình giữa Sao Mộc và Mặt Trời là 778 triệu km (bằng 5,2 lần khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trời) và nó hoàn thành một vòng quỹ đạo bằng 11,86 năm Trái Đất. Tuy nhiên tốc độ tự quay quanh trục của nó hết 9 tiếng 55 phút và đây là thời gian tự quay nhanh nhất trong tất cả các hành tinh của Hệ Mặt Trời.
*FUN FACT 3: HÀNH TINH "ĐÀO HOA" NHẤT
Đây là hành tinh "đào hoa" nhất vì có tận 67 vệ tinh quay xung quanh. Tuy nhiên đây chỉ là những vệ tinh chính thống và đã được đặt tên. Thực tế thì nó có hơn 200 vệ tinh tự nhiên có quỹ đạo xung quanh. Những mặt trăng của Sao Mộc thường có đường kính nhỏ hơn 10km và chỉ được khám phá sau năm 1975, thời điểm mà tàu thăm dò đầu tiên có tên Pioneer 10 tới khám phá nơi đây.
Mặt dù có nhiều mặt trăng, nhưng có 4 cái chính được để ý nhiều nhất và có tên gọi chung là mặt trăng Galilean do được phát hiện bởi Galileo Galilei. Tên của chúng theo thứ tự về khoảng cách tới hành tinh chủ như sau: Io, Europa, Ganymede và Callisto. Ganymede là mặt trăng lớn nhất trong hệ mặt trời với đường kính khoảng 5200km, đứng thứ 2 là mặt trăng của sao Thổ: Titan.
(Hình ảnh 4 vệ tinh vệ tinh Galilei. Từ trái qua phải, theo thứ tự tăng dần khoảng cách từ Sao Mộc: Io, Europa, Ganymede, Callisto.
Lực hấp dẫn trên đó rất mạnh, khoảng 135.000 dặm/ giờ (217.224 km/h). Từ đó có thể thấy nó hút hết được các thứ xung quanh nó. Thông tin này cho thấy nếu ai đó đứng trên nó, đơn giản là họ sẽ chìm và đi xuyên vào lõi rắn của hành tinh này.
*FUN FACT 4: MỘC TINH CŨNG CÓ VÀNH ĐAI.
Sao Mộc có hệ thống vành đai hành tinh mờ bao gồm ba vành chính: vành hạt trong cùng hay còn gọi là quầng, vành đai chính tương đối sáng, và vành đai mỏng ngoài cùng. Thành phần vật chất của những vành này chủ yếu là bụi, chứ không là băng đá như vành đai sao Thổ.
Sao Mộc là hành tinh thứ 3 được phát hiện điều nà do vành đai của nó rất mờ nhạt và rất khó để quan sát.
*FUN FACT 5: BÍ ẨN "VẾT ĐỎ LỚN"
Vết đỏ lớn là đặt trưng nổi tiếng trên hành tinh này. Đây là một cơn bão xoáy nghịch có vị trí tại bán cầu Nam của Sao Mộc, với đường kính được đo khoảng 24000km và độ cao ước tính khoảng 12 tới 14 ngàn km. Về lý thuyết, nó đủ lớn để chứa 3 hành tinh có kích thước tương tự như Trái Đất.
(Hình ảnh vết đỏ lớn, và những vết trắng phía dưới là những cơn bão có kích thước tương đương quả địa cầu)
Điều thú vị ở đây là cơn bão này đã tồn tại trên đây ít nhất 350 năm trời. Lần đầu nó được quan sát thấy là vào những năm 1665 của thế kỉ 17 bởi một nhà thiên văn học là Giovanni Cassini. Cho đến mãi những năm đầu thế kỉ 20, người ta mới đưa ra lí thuyết vết đỏ lớn này chính là một cơn bão được tạo ra bởi sự hỗn loạn do vận tốc xoay quanh trục quá nhanh, có chiều quay ngược với chiều tự quay của Sao Mộc. Những lý thuyết này đã được chứng mình là đúng sau khi tàu Voyager 1 đã quan sát cận cảnh vào tháng 3 năm 1979.
Kích thước cơn bão đủ lớn để nhận qua kính thiên văn nghiệp dư nhìn từ mặt đất với độ mở 12 cmhoặc lớn hơn.
Mặc dù vậy, kích thước của nó đã bị giảm đáng kể. Theo những ghi chép từ quan sát của Ông Cassini vào thế kỉ 17, nó có vẻ lớn gấp đôi so với bây giờ. Không rõ trong tương lai, nó có bị biến mất hoàn toàn hay không, nhưng người ta tiên đoán rằng sẽ vẫn xuất hiện hiện tượng tương tự ở những khu vực khác trên hành tinh.
*FUN FACT 6: NHIỆT ĐỘ CAO HƠN BỀ MẶT MẶT TRỜI?
Mặc dù nhiệt độ trên những đám mây của sao Mộc là âm 145 độ C nhưng nhiệt độ trong lõi của nó có thể lên tới 24.000 độ C, nóng hơn cả bề mặt Mặt Trời, có thể đốt cháy mọi thứ xung quanh nó với vật liệu thông thường.
*FUN FACT 7: CÓ THỂ QUAN SÁT BẰNG MẮT THƯỜNG
Mặc dùng có khoảng cách rất xa, nhưng việc nó là hành tinh lớn nhất trong Hệ Mặt Trời và sáng thứ 3, chỉ sau Sao Kim và mặt trăng, giúp cho Sao Mộc có thể quan sát bằng mắt thường.
*FUN FACT 8: HÀNH TINH CỦA MÙI HÔI
Trái ngược với biển mây tuyệt đẹp, thì hành tinh này lại có mùi hổi (nếu chúng ta ngửi đươc)
Theo ghi nhận của tàu vũ trụ Juno, những dòng không khí cực mạnh này có độ sâu lên đến 3.000 km bên dưới bề mặt biển mây của Sao Mộc.
Chúng gây những xáo động từ bên trong, kết hợp với ánh sáng tạo nên những suối mây amoniac – NH3, loại khí nổi tiếng có mùi khai - tạo ra những đường vân tuyệt đẹp, thường có màu trắng, đỏ, cam, nâu và vàng.
*FUN FACT 9: SẼ RA SAO NẾU CHÚNG TA RƠI VÀO SAO MỘC?
Hành tinh này thực ra không hề có thứ được gọi là "bề mặt", ít nhất là theo cách mà chúng ta hình dung trên Trái đất. Khi ai đó nói về bề mặt của một hành tinh, chúng ta thường liên hệ đến hình ảnh một bề mặt cứng, đầy đất đá, nhưng điều đó không đúng với sao Mộc.
Theo Wikipedia, không giống với Trái đất, sao Mộc không hề có bề mặt cứng. Nó là một khối ga cùng vài thứ khác, được kéo lại gần nhau và tạo thành hình dạng một hành tinh. Khí ga trong khí quyền sao Mộc cũng có "trần", hay là "tầng trên"; các lớp khí ga mỏng dần khi càng rời xa trung tâm hành tinh.
Nếu bạn được thả từ vị trí bên ngoài bầu khí quyển có thể thấy được của sao Mộc, khi bạn rơi vào bên trong bầu khí quyển một khoảng gần 300.000km (chúng ta sẽ gọi điểm này là "bề mặt"), thì bạn sẽ chết vì nhiễm độc phóng xạ.
Tuy nhiên, chẳng hạn bạn mặc một bộ áo du hành không gian không thể bị phá huỷ nên bạn sẽ không sao. Thay vào đó, do khối lượng sao Mộc quá lớn, tốc độ rơi của bạn sẽ bắt đầu tăng lên. Tiếp tục rơi, bạn sẽ lọt vào phần giữa của khí quyển tầng trên của sao Mộc, rơi xuyên qua các đám mây amoniac. Bạn sẽ không bị bốc cháy với cú rơi này bởi phần dày nhất của khí quyển bạn đã vượt qua được. Sức nóng từ lực ma sát và sức ép siêu âm sẽ không đốt cháy bạn ở giai đoạn này.
Sau vài phút, bạn tiếp tục rơi, xuyên qua một khu vực với áp suất gấp đôi áp suất trung bình trên bề mặt Trái Đất. Bạn càng tiếp tục rơi thì áp suất khí quyển càng tăng lên. Nhiệt độ môi trường cũng càng lúc càng tăng. Mọi thứ xung quanh sẽ tối dần đi và sau vài phút thì mọi thứ sẽ hoàn toàn tối đen như mực, nhiệt độ thì tăng lên hơn 100 độ C.
Nhiệt độ tiếp tục tăng lên, khi bạn vào vùng bên trong hành tinh thì áp suất và mật độ khí quyển đã khá cao, khiến tốc độ rơi bị giảm đến mức tối thiểu.
Ở mức độ này, bạn sẽ thấy mộtđại dương khổng lồ gồm hydrogen kim loại lỏng, bởi áp suất khí quyển cực cao đã chuyển khí ga hydrogen sang dạng lỏng. Trong Hệ Mặt Trời, sao Mộc có tốc độ quay nhanh nhất, và khi nó quay, đại dương kim loại lỏng này sẽ cuộn xoáy tạo thành trường từ mạnh nhất trong Hệ mặt trời.
Cuối cùng, nơi bạn tiếp đến chính là điểm áp suất 2 triệu bar và có nhiệt độ cao như mặt trời, bạn không thể tiếp tục rơi cũng như sống sót được nữa. Các nhà khoa học không gian vẫn chưa thực sự biết liệu sao Mộc chỉ toàn ga hay có lõi cứng và nóng hay không? Bởi vậy, việc một người đặt chân lên bề mặt sao Mộc là điều bất khả thi.
---------------------------------------------------
Từ lâu, hành tinh này luôn là một dấu chấm hỏi của toàn thế giới về những sự vật trên đó. Theo suy nghĩ này, các nhà khoa học tin rằng hành tinh khí này ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành của quả đất, truyền thuyết con người từ đó sẽ được sáng tỏ.
Thế nên ngày càng có nhiều nghiên cứu được đặt ra cho hành tinh này. Hy vọng những chia sẻ trên đây phần nào giải tỏa được thắc mắc của các bạn về bí ẩn của hành tinh khổng lồ độc đáo và vĩ đại này.
- Sưu tầm và tổng hợp:
https://kenh14.vn/bien-may-sao-moc-tuyet-dep-boc-mui-kho-ngui-20180813172218347.chn
https://khoahoc.tv/tong-quan-ve-sao-moc-96137
https://tinhte.vn/thread/10-su-that-thu-vi-ve-sao-moc-ke-dao-hoa-nhat-trong-he-mat-troi.3040706/
https://thecolumbiapartnership.org/top-10-dieu-thu-vi-ve-sao-moc/
https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_M%E1%BB%99c
https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n_Sao_M%E1%BB%99c
- Trường TH, THCS, THPT Lê Quý Đôn -